Ik wilde al lang eens een nacht doorbrengen in de hut van Edo van Uchelen in het Drents-Friese Wold. De kans om dieren als steenmarter, boommarter, bunzing en das te kunnen zien en fotograferen leek me geweldig.
Toen ik mijn collega Marinus vroeg of hij mee wilde, was hij meteen enthousiast, dus hebben we geboekt.
De hut is niet goedkoop, maar dat is ook niet gek: je zit er van zes uur ’s avonds tot zes uur de volgende ochtend, en dan zijn een toilet en twee stapelbedden geen overbodige luxe. Voor een nachtelijke fotosessie is dat het wel waard.
De hut is ruim genoeg voor twee personen, met een brede strook panoramaglas waardoor we de hele nacht naar buiten kunnen kijken én fotograferen.
Voor ons ligt een stevige houten plank met een railsysteem en schommelkoppen waar we onze camera’s op monteren. Je kunt ook werken met een zware rijstzak – vaak nog stabieler bij de sluitertijden die we nodig hebben. Denk aan 1/250e seconde bij ISO 4000 tot 8000, afhankelijk van het diafragma.
Buiten is het decor mooi verlicht met daglichtlampen, zodat het licht constant blijft. Als we alles klaar hebben, wachten we op Edo. Hij brengt het voedsel aan: eieren, stukjes vlees en wat pindakaas op boomstammen gesmeerd. Dat zijn de lokkertjes voor marters en bunzings. Voor de das is er een speciale plek, een soort ingegraven hol afgedekt met een deksel die alleen de das open krijgt. Zo kunnen de ratten er niet bij.
Edo heeft dit alles met veel geduld opgebouwd. Nachtdieren die gewend zijn aan de duisternis moesten wennen aan het kunstlicht. Steenmarters zijn bijvoorbeeld ontzettend schuw: elke verandering onderzoeken ze eerst voordat ze durven komen. Boommarters laten zich overdag soms zien, en dassen ook weleens, maar meestal wachten ze tot de schemer of nacht.
De nacht begint
Rond half zes, als het bijna donker is in het bos, komt Edo het voer neerleggen. Daarna maakt hij even kennis en geeft nog wat tips. En dan begint het wachten.
De meeste tijd van die twaalf uur zien we vooral ratten – een stuk of tien, druk bezig om de restjes van overdag op te ruimen. Overdag is de hut namelijk te huur voor vogelfotografie; dan speelt alles zich af bij de vijver vlak voor de hut. Onze setting ligt daarachter, speciaal voor de nachtdieren.
Zoals Edo al voorspelde, kwam de bunzing als eerste opdagen – snel en doelgericht, nauwelijks tijd om goed scherp te stellen. Daarna zagen we ook de steenmarter: een prachtig dier, maar net zo vluchtig. Toch hebben we van beide soorten een paar mooie beelden kunnen maken. Ze bleven die nacht af en toe terugkomen — logisch ook, met al dat lekkers dat nog op ze lag te wachten.
Tegen die tijd beginnen we de uren te voelen. We proberen om de beurt wat te slapen, zodat we niets missen.
Rond twee uur verscheen de boommarter, die iets minder zenuwachtig lijkt en wat langer op de setting blijft. Pas later in de nacht, om 3:40 uur, kwam de das tevoorschijn. Ook daarvan hebben we fraaie opnamen gemaakt. De das bleef een paar minuten eten, tot hij plotseling wegschoot — geen idee waarvan hij schrok.
Daarna namen de ratten het toneel weer over. Ze waren met een stuk of tien en renden de hele tijd heen en weer naar de voerplek van de das. Wat er nog lag, sleepten ze één voor één weg naar hun voorraadkast. Een bijzonder schouwspel, al was het niet helemaal waarvoor we kwamen.
Na het vertrek van de das liet zich verder niets meer zien. Het bleef stil tot half zeven, toen we besloten op te ruimen. Lampjes aan, tassen open, eerste lens opgeborgen — en precies op dat moment riep Marinus: “Boommarter!”
Helaas draaide ik mijn hoofd met mijn hoofdlamp nog aan naar het raam toe, wat de marter deed schrikken. Weg moment. Jammer, want ik had hem graag nog even rustig op de grond gefotografeerd.
Toch kijken we terug op een geweldige nacht. We hebben genoten en hopen hier zeker nog eens terug te komen.
Boom- en steenmarter: wat is het verschil?
Omdat ze vaak door elkaar gehaald worden, nog even het verschil tussen de twee marters die we zagen:
- Steenmarter (Martes foina)
- Heeft een witte bef die zich uitstrekt tot op de voorpoten.
- Leeft vaak in de buurt van mensen: schuren, zolders, soms zelfs onder autodaken.
- Is iets kleiner en heeft een grijsbruine vacht.
- Eet muizen, vogels, eieren, maar ook wat fruit, insecten en soms zelfs wat kattenvoer of afval als hij in de buurt van mensen zit.
- In de zomer pakt hij graag kersen of bessen mee.
- Boommarter (Martes martes)
- Heeft een gele roomkleurige bef, ronder van vorm.
- Woont vooral in bossen, klimt uitstekend en blijft ver van dorpen.
- Is iets forser en heeft een kastanjebruine vacht.
Blijft in het bos en jaagt vooral op eekhoorns, muizen, vogels en bosbessen. - Hij eet wat minder afval of restjes, want hij komt zelden bij mensen in de buurt.
- Is wat meer een echte jager, terwijl de steenmarter meer een gelegenheidseter is.
Ze lijken sterk op elkaar, maar wie goed kijkt, ziet meteen de verschillen. En met wat geluk zie je ze ooit allebei — net als wij, tijdens die bijzondere nacht in Vledder.
